سلامت من، حق من است
در تقویم جهانی، نخستین روز دسامبر برابر با دهم آذر، به عنوان روز جهانی ایدز نامگذاری شده است. شعار جهانی این روز در سال ۲۰۲۵ با عنوان «غلبه بر اختلال، تحول در پاسخ به ایدز» بر تداوم همکاریهای بینالمللی، تقویت پاسخ نظام سلامت و نگاه مبتنی بر حقوق بشر برای مقابله با HIV و ایدز تأکید دارد.
روبان قرمز، همچنان نماد آگاهیبخشی درباره HIV است؛ نمادی که یادآور یک حقیقت مهم است: ابتلا به ویروس نقص ایمنی انسانی، در عصر درمانهای مؤثر ضدرتروویروسی، به معنای پایان زندگی نیست و نباید بهانهای برای تبعیض، طرد اجتماعی یا انگزنی باشد. امروز بسیاری از مبتلایان، با درمان منظم و مراقبت مناسب، میتوانند زندگی طبیعی و آیندهای قابل برنامهریزی داشته باشند.
در میان ابعاد مختلف بالینی HIV، یکی از حوزههایی که گاه کمتر دیده میشود، عوار۷۰ تامی این بیماری است. شواهد معتبر نشان میدهد که در حدود ۷۰ تا ۷۵ درصد مبتلایان به HIV، در طول زندگی خود ممکن است دستکم یکبار با نوعی از درگیری چشمی مواجه شوند؛ بسیاری از این تظاهرات در مراحل اولیه، بدون علامت هستند و تنها با معاینه و غربالگری منظم قابل شناساییاند.
عوارض چشمی HIV میتوانند از درگیریهای خفیف سطح چشم تا مشکلات جدیتر شبکیه و عصب بینایی را دربر بگیرند. از این رو، توجه به علائمی مانند میدان دید یا کاهش چشم، قرمزی، حساسیت به نور، لکههای شناور در میدان دید یا کاهش ناگهانی بینایی، اهمیت ویژهای دارد و نباید نادیده گرفته شود. تشخیص زودهنگام و ارجاع بهموقع به چشمپزشک، نقش مهمی در پیشگیری از آسیبهای پایدار بینایی دارد.
HIV و چشم؛ چرا غربالگری اهمیت دارد؟
چشم میتواند یکی از نخستین نقاطی باشد که اثرات HIV در آن آشکار میشود. برخی از شایعترین تظاهرات چشمی شامل درگیریهای عروقی شبکیه، عفونتهای فرصتطلب، التهاب داخل چشمی و ضایعات سطحی یا عمیق در ساختارهای مختلف چشم است. شدت این عوارض به وضعیت ایمنی بیمار، بهویژه شمار سلولهای CD4، و نیز دسترسی به درمان ضدرتروویروسی مؤثر وابسته است.
به همین دلیل، برای افراد مبتلا به HIV، ارزیابی دورهای چشمپزشکی تنها یک اقدام تکمیلی نیست، بلکه بخشی از مراقبت جامع و استاندارد محسوب میشود. در بسیاری از موارد، شناسایی زودهنگام تغییرات چشمی میتواند از بروز عوارض جبرانناپذیر جلوگیری کند.
حقوق سلامت؛ فراتر از درمان
پیام روز جهانی ایدز فقط درباره درمان پزشکی نیست؛ درباره حق سلامت، حق کرامت انسانی و حق دسترسی برابر به خدمات نیز هست. هیچ بیمار HIV نباید به دلیل بیماری خود از دریافت مراقبت، احترام یا فرصت زندگی باکیفیت محروم شود. آگاهی، غربالگری، درمان و حمایت اجتماعی، چهار ستون اصلی در کنترل HIV و کاهش عوارض آن، از جمله عوارض چشمی، هستند.
در دهم آذر، یادآوری این نکته ضروری است که سلامت، یک امتیاز نیست؛ یک حق است. و این حق، برای همه، بدون تبعیض، باید محترم بماند.
